Strefy pożarowe jako podstawa projektu magazynu
Zabezpieczenie magazynu przed ogniem zaczyna się na etapie projektu, nie dopiero przy wyposażaniu obiektu w gaśnice. Budynek dzieli się na fragmenty oddzielone od siebie ścianami, stropami lub innymi przegrodami o określonej odporności, zwane strefami pożarowymi. Taki podział sprawia, że ogień powstały w jednej części hali nie przenosi się od razu na całą powierzchnię, co daje czas na ewakuację oraz akcję gaśniczą. Wielkość takiego obszaru zależy od ilości składowanego towaru, wysokości regałów i sposobu wykorzystania obiektu, dlatego przy planowaniu bierze się pod uwagę zarówno rodzaj i przeznaczenie magazynu, jak i przewidywane obciążenie ogniowe. Decyzję o podziale na strefy podejmuje architekt we współpracy z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń, a jej założenia trafiają do dokumentacji jeszcze przed uzyskaniem zgody na budowę.
Materiały konstrukcyjne i wykończeniowe
Odporność konstrukcji decyduje o tym, jak długo budynek zachowuje nośność i szczelność podczas pożaru. Stalowe elementy zabezpiecza się farbami pęczniejącymi lub okładzinami, które opóźniają nagrzewanie i utratę wytrzymałości tych części hali. Ściany oddzielenia przeciwpożarowego wykonuje się z materiałów niepalnych, a przejścia instalacyjne przez takie przegrody uszczelnia się specjalnymi masami i kołnierzami ogniochronnymi, żeby nie stały się słabym punktem w całym systemie. Osobną kwestią jest nawierzchnia hali – musi znosić wysoką temperaturę w strefach, gdzie poruszają się wózki widłowe lub składowane są łatwopalne substancje, o czym szerzej pisze tekst o tym, jaka powinna być posadzka w magazynie. Dach i świetliki dymowe dopełniają całość, bo umożliwiają kontrolowane odprowadzenie dymu i ciepła z wnętrza hali.
Wykrywanie pożaru i systemy sygnalizacji
Im szybciej uda się wykryć zarzewie ognia, tym większa szansa na ugaszenie go zanim rozwinie się w duży pożar. W magazynach stosuje się czujki dymu i ciepła oraz urządzenia wykrywające iskry w instalacjach transportu pneumatycznego, dobierane zależnie od charakteru składowanych towarów. Centrala zbiera te sygnały i automatycznie powiadamia obsługę obiektu, a w niektórych konfiguracjach – bezpośrednio jednostkę straży pożarnej. Duża kubatura hali i wysokie regały utrudniają jednak dotarcie dymu do punktów pomiarowych umieszczonych pod dachem, dlatego w takich miejscach rozmieszcza się je dodatkowo na różnych poziomach konstrukcji. Cała sygnalizacja działa najskuteczniej, gdy jest zintegrowana z instalacją oddymiania i gaśniczą, tworząc jeden spójny ciąg reakcji na zagrożenie.
Instalacje gaśnicze stosowane w magazynach
Tryskacze
Instalacja tryskaczowa to rozwiązanie najczęściej spotykane w dużych obiektach magazynowych, ponieważ reaguje automatycznie i punktowo, gasząc ogień tam, gdzie faktycznie powstał. Otwierają się one pod wpływem wysokiej temperatury, co ogranicza zalanie wodą pomieszczeń, w których nie doszło do zapłonu. Przy znacznej wysokości składowania montuje się głowice o zwiększonej wydajności oraz dodatkowe linie zraszające umieszczone między poziomami regałów, bo standardowa sieć podsufitowa może nie dać rady z ogniem rozwijającym się głęboko wewnątrz stosu towarów.
Gaszenie gazem i pianą
W pomieszczeniach, gdzie woda mogłaby uszkodzić towar lub nie jest skuteczna, na przykład w archiwach, serwerowniach czy magazynach substancji łatwopalnych, stosuje się instalacje na gaz obojętny albo środek pianotwórczy. Gaz wypiera tlen z otoczenia i tłumi spalanie bez zalewania wnętrza wodą, co chroni dokumenty, sprzęt elektroniczny i inne wrażliwe na wilgoć zasoby. Ten drugi środek sprawdza się z kolei przy cieczach palnych, bo tworzy warstwę odcinającą dostęp powietrza do ich powierzchni, co ogranicza możliwość ponownego zapłonu.
Drogi ewakuacyjne i oznakowanie
Nawet najlepszy system gaśniczy nie zastąpi sprawnego opuszczenia budynku przez ludzi. Trasy prowadzące do wyjścia muszą być wolne od przeszkód, czytelnie oznakowane i poprowadzone możliwie najkrótszą drogą na zewnątrz lub do klatek schodowych wydzielonych pożarowo. Regały i inne elementy wyposażenia powierzchni magazynowych ustawia się tak, żeby nie zawężały tych korytarzy i nie blokowały dostępu do hydrantów oraz gaśnic. Oświetlenie awaryjne i podświetlane znaki kierunkowe muszą działać również przy braku zasilania podstawowego, bo zadymienie i ciemność razem znacznie utrudniają wyjście z hali. Drzwi na trasie ucieczki otwierają się zgodnie z jej przebiegiem i nie powinny być w żaden sposób blokowane ani zastawiane towarem.
Składowanie towarów a ryzyko pożarowe
Sposób rozmieszczenia asortymentu w magazynie wpływa na to, jak szybko rozwija się pożar i jak trudno go ugasić. Między regałami zachowuje się odstępy umożliwiające swobodny przepływ powietrza i dostęp strumienia wody z tryskaczy do każdej części stosu. Substancje łatwopalne, chemikalia i materiały niebezpieczne trzyma się w osobnych pomieszczeniach o podwyższonej odporności ogniowej i oddzielnej wentylacji. Wózki widłowe i inne pojazdy jezdniowe stosowane w halach powinny jeździć wyznaczonymi trasami z dala od towarów palnych, a ładowanie akumulatorów elektrycznych odbywa się w miejscu wydzielonym i przewietrzanym, bo właśnie tam dochodzi do części pożarów związanych z codzienną pracą obiektu.
Uwaga: regularne sprawdzanie drożności dróg ewakuacyjnych i dostępu do hydrantów to prosty sposób ograniczenia skutków pożaru, a zarazem jeden z najczęściej zaniedbywanych obowiązków w codziennej eksploatacji magazynu.
Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego i przeglądy
Każdy większy magazyn powinien mieć instrukcję bezpieczeństwa pożarowego opisującą sposób postępowania w razie zagrożenia, rozmieszczenie urządzeń ochronnych oraz zasady ewakuacji. Dokument ten aktualizuje się przy zmianie profilu działalności obiektu, na przykład gdy zmienia się rodzaj przechowywanego asortymentu, co ma znaczenie przy ustalaniu, z jakich części składa się magazyn. Gaśnice, hydranty i systemy sygnalizacji podlegają okresowym przeglądom technicznym, a ich sprawność potwierdzają protokoły wykonane przez uprawnione firmy serwisowe. Pracownicy magazynu przechodzą szkolenia z zasad postępowania na wypadek pożaru i obsługi podręcznego sprzętu, co w praktyce decyduje o tym, czy pierwsze minuty po wykryciu ognia zostaną wykorzystane skutecznie, czy zmarnowane na chaos. Pytania o zakres wymaganych zabezpieczeń dobrze skierować do rzeczoznawcy do spraw ochrony przeciwpożarowej lub do miejscowej komendy straży pożarnej jeszcze na etapie, w którym ustala się pozwolenia potrzebne przy budowie magazynu.
Odpowiedzialność za stan zabezpieczeń
Za utrzymanie sprawności instalacji przeciwpożarowych odpowiada zarządca obiektu, niezależnie od tego, czy magazyn jest własnością firmy, czy wynajmowaną powierzchnią. Przy najmie zakres obowiązków dotyczących konserwacji tego sprzętu powinien być jasno opisany w umowie, bo brak takich ustaleń bywa źródłem sporów po wykryciu usterki podczas kontroli. Osoby zajmujące się w firmie tym tematem robią dobrze, pilnując na bieżąco terminów przeglądów gaśnic, hydrantów i systemu sygnalizacji, zamiast czekać na przypomnienie od serwisu. Zestaw zabezpieczeń dopasowany do specyfiki obiektu nie eliminuje ryzyka całkowicie, ale ogranicza skalę strat i daje ludziom czas potrzebny na bezpieczne opuszczenie budynku, a to w praktyce najważniejszy efekt całego rozwiązania.
