Przedsiębiorcy czy klienci indywidualni, którzy myślą o wynajmie lub zakupie magazynów, często nie zdają sobie sprawy z tego, ile czynników należy wziąć pod uwagę podczas ich wyborze. Na początku jednak warto zdobyć informacje na temat rodzajów magazynów, ponieważ od tego zależy ich przeznaczenie oraz zastosowanie.
- Podział magazynów ze względu na rozwiązania techniczno-budowlane
- Podział magazynów ze względu na wysokość składowania
- Podział magazynów ze względu na funkcję
Konstrukcyjne kategorie obiektów magazynowych
Podstawowym kryterium podziału magazynów jest typ zastosowanych rozwiązań techniczno-budowlanych. Z tego względu magazyny dzieli się na otwarte, półotwarte, zamknięte oraz specjalne.
Magazyn otwarty to plac składowy, na którym przechowywane są wyłącznie produkty odporne na działanie czynników atmosferycznych. Najczęściej w ten sposób magazynuje się kontenery morskie, drewno konstrukcyjne, elementy prefabrykowane z betonu czy profile stalowe. Place składowe charakteryzują się najmniejszymi kosztami operacyjnymi, ponieważ nie wymagają zabudowania ani utrzymania instalacji grzewczych czy wentylacyjnych. Ich organizacja opiera się jedynie na odpowiednim zagospodarowaniu terenu, wyznaczeniu stref składowania oraz zapewnieniu dróg dojazdowych dla pojazdów ciężarowych.
Magazynem półotwartym nazywane są wiaty, zasieki czy zbiorniki, które mogą mieć charakter tymczasowy – nie są na stałe związane z gruntem. W takiej konstrukcji co najmniej jeden bok musi pozostać odsłonięty, co zapewnia naturalną cyrkulację powietrza. Ten sposób składowania stosuje się w przypadku produktów wymagających stałego przepływu powietrza, lecz jednocześnie chronionych przed bezpośrednim oddziaływaniem deszczu czy śniegu. Warunki te muszą być spełnione podczas przechowywania wyrobów ceramicznych, cegieł suszonych naturalnie, elementów kamiennych oraz niektórych tworzyw sztucznych wrażliwych na UV, ale odpornych na wilgoć powietrzną. Magazyn półotwarty wykorzystywany jest również w rolnictwie do składowania siana, słomy czy nawozów mineralnych w workach.
Magazyny zamknięte to budowle zabudowane z każdej strony, które chronią przed oddziaływaniem szkodliwych czynników atmosferycznych oraz zapewniają kontrolę temperatury i wilgotności. Dodatkowo dzielą się na konstrukcje naziemne i podziemne. Obiekty zamknięte dominują w logistyce nowoczesnej – stanowią podstawę centrów dystrybucyjnych obsługujących sieci handlowe, firmy e-commerce oraz przemysł. W ich obrębie można wydzielić strefy o różnym reżimie temperaturowym, co pozwala na składowanie szerokiego asortymentu produktów – od odzieży i elektroniki po artykuły spożywcze wymagające temperatur dodatnich powyżej zera.
Natomiast magazyny specjalne wyróżniają się tym, że zapewniają ściśle określone warunki składowania dostosowane do wrażliwych towarów. Należą do nich chłodnie utrzymujące temperaturę od -25°C do +4°C, komory dojrzewania owoców z kontrolowaną atmosferą (obniżony poziom tlenu, podwyższony dwutlenek węgla), zbiorniki na paliwa płynne z systemami zapobiegania wyparowaniu oraz magazyny substancji niebezpiecznych wyposażone w systemy kontroli wycieku i ppoż. W tego typu obiektach parametry takie jak temperatura, wilgotność względna, ciśnienie czy skład atmosfery są monitorowane w trybie ciągłym, a każda odchyłka od normy uruchamia alarm i procedury awaryjne.
Klasyfikacja według wysokości regałów i przestrzeni użytkowej
Każdy z tych rodzajów magazynów, oprócz otwartego, można dodatkowo podzielić ze względu na wysokość składowania. Do 4,2 metra mówi się o obiektach niskiego składowania – są to najczęściej magazyny parterowe z prostymi systemami regałowymi obsługiwanymi ręcznie lub przy użyciu wózków widłowych małej wysokości podnoszenia. Od 4,2 do 7,2 metra funkcjonują magazyny średniego składowania, w których zastosowanie znajdują wózki widłowe reach truck oraz regały paletowe z możliwością układania towaru na trzech lub czterech poziomach.
Konstrukcje od 7,2 do 25 metrów zalicza się do kategorii wysokiego składowania. W takich obiektach wykorzystuje się zaawansowane systemy automatyki – suwnice regałowe, przenośniki taśmowe, AGV (autonomiczne pojazdy transportowe) oraz oprogramowanie WMS zarządzające ruchem towarów w czasie rzeczywistym. Magazyny wysokiego składowania budowane są z wykorzystaniem technologii prefabrykacji betonowej lub stalowej, co pozwala na szybką realizację inwestycji i uzyskanie dużej kubatury użytkowej przy stosunkowo niewielkiej powierzchni zabudowy. Tego typu obiekty charakteryzują się najwyższą efektywnością wykorzystania terenu, co ma znaczenie zwłaszcza w lokalizacjach o wysokich cenach gruntu – w pobliżu dużych aglomeracji czy węzłów autostradowych.
Optymalizacja przestrzeni pionowej
Wybór odpowiedniej kategorii wysokościowej magazynu podyktowany jest nie tylko kosztami budowy i eksploatacji, ale również specyfiką obsługiwanego asortymentu. Produkty o wysokiej rotacji (fast-moving goods) przechowuje się zazwyczaj na niższych poziomach, aby zminimalizować czas kompletacji. Towary o niskiej rotacji można składować na poziomach wyższych, gdzie dostęp jest utrudniony, ale koszt metra sześciennego przestrzeni magazynowej niższy. Zaawansowane systemy WMS analizują dane historyczne i prognozują popyt, dynamicznie przydzielając lokalizacje w magazynie tak, aby zoptymalizować przepływ i zredukować czas realizacji zamówienia.
Typologia funkcjonalna obiektów logistycznych
Kolejnym kryterium, przy pomocy którego dokonuje się podziału miejsc do składowania towarów, jest pełniona funkcja. Wyróżnia się między innymi magazyny długoterminowego składania, w których towary mogą być przechowywane przez miesiące lub lata – dotyczy to archiwów dokumentów, surowców strategicznych czy zapasów rezerwowych.
Magazyny celne (zwane także składami celnymi) służą do czasowego przechowywania towarów sprowadzanych z państw trzecich przed odprawą celną. Towary w takim magazynie mogą pozostawać bez konieczności natychmiastowego uiszczenia cła i podatków, co daje importerom elastyczność finansową i czas na organizację dystrybucji.
Magazyny kontenerowe to wyspecjalizowane place lub hale przystosowane do składowania i przeładunku kontenerów ISO. Obiekty te wyposażone są w suwnice bramowe (reach stacker) lub suwnice torowe, umożliwiające efektywne przemieszczanie kontenerów o masie do kilkudziesięciu ton. Często zlokalizowane są w pobliżu portów morskich, terminali kolejowych lub węzłów autostradowych.
Magazyny dostawcze znajdują się w bezpośrednim sąsiedztwie linii produkcyjnych i zapewniają synchronizację dostaw komponentów zgodnie z zasadą just-in-time. Dzięki temu producent minimalizuje zapasy w zakładzie, a koszty magazynowania przejmuje dostawca lub operator logistyczny obsługujący taki magazyn.
Magazyny konsygnacyjne to obiekty, w których przechowywane są towary pozostające własnością dostawcy do momentu ich pobrania przez odbiorcę. Układ ten przenosi ryzyko związane z nadmiernymi zapasami na dostawcę, a odbiorca płaci dopiero za faktycznie zużyte komponenty lub produkty. Model konsygnacyjny rozpowszechniony jest w branży motoryzacyjnej, elektronicznej oraz medycznej.
Magazyny produkcyjne zlokalizowane są na terenie zakładów przemysłowych i służą przechowywaniu surowców, półproduktów oraz wyrobów gotowych. Ich organizacja ściśle współgra z harmonogramem produkcji, a systemy informatyczne integrują dane o stanach magazynowych z systemami ERP zarządzającymi całym przedsiębiorstwem.
Magazyny prywatne (self-storage) oferują indywidualnym klientom lub małym firmom wynajem boksów magazynowych o różnej kubaturze. Wykorzystywane są do przechowywania rzeczy osobistych podczas przeprowadzek, remontów, wyjazdów zagranicznych czy jako archiwum dokumentacji firmowej. Dostęp do boksu jest zazwyczaj całodobowy, a obiekty wyposażone w monitoring, kontrolę dostępu i systemy alarmowe.
Magazyny przedmontażowe (lub buforowe) znajdują zastosowanie w sektorze budowlanym – przechowywane są w nich prefabrykaty, elementy stalowe, okna, instalacje czy wykończeniowe materiały, które dostarczane są na plac budowy zgodnie z harmonogramem robót. Dzięki temu plac budowy pozostaje uporządkowany, a materiały chronione przed kradzieżą i zniszczeniem.
Magazyny przemysłowe stanowią szeroką kategorię obejmującą obiekty obsługujące różne gałęzie przemysłu – od chemicznego przez spożywczy po automotive. Charakteryzują się dostosowaniem infrastruktury do specyfiki branży: komory chłodnicze w przemyśle spożywczym, strefy EX w chemii, czy pomieszczenia czystych w elektronice.
Magazyny publiczne (lub komercyjne) oferują powierzchnie magazynowe w modelu outsourcingu logistycznego. Operatorzy takich obiektów zapewniają nie tylko przestrzeń, ale też kompleksowe usługi: przyjęcie towaru, kontrolę jakościową, etykietowanie, kompletację zamówień, pakowanie i wysyłkę. Model ten pozwala firmom skoncentrować się na działalności podstawowej, delegując logistykę do wyspecjalizowanych partnerów.
Klasyfikacje uzupełniające
Magazyny można również dzielić ze względu na szczeble magazynowania. Magazyn centralny to zazwyczaj duży obiekt obsługujący całą sieć dystrybucji firmy – tam koncentrowane są zapasy, dokonywane zakupy hurtowe oraz organizowana dystrybucja do magazynów regionalnych lub lokalnych. Magazyny lokalne (regionalne, terenowe) obsługują mniejsze obszary geograficzne i zapewniają szybkie dostawy do punktów sprzedaży lub odbiorców końcowych. Taki wielostopniowy system pozwala zrównoważyć koszty transportu z kosztami utrzymania zapasów.
Podział według stanu skupienia ładunków obejmuje zbiorniki do produktów w stanie ciekłym (oleje, paliwa, chemikalia płynne) oraz silosy przeznaczone dla towarów sypkich – zboża, cementu, granulatu tworzyw sztucznych, nawozów. Obiekty te wyposażone są w systemy pompowania, przenośników ślimakowych lub pneumatycznych oraz urządzenia do dozowania i ważenia.
Przed wyborem konkretnego magazynu należy dokładnie przeanalizować specyfikę prowadzonej działalności, wymogi prawne związane z przechowywanymi towarami oraz perspektywę rozwoju firmy. Dobór odpowiedniego typu obiektu ma bezpośredni wpływ na sprawność operacyjną, poziom obsługi klienta oraz rentowność całego łańcucha dostaw.
